Aşırı düşük savunması, yalnızca maliyet kalemlerinin belgelerle açıklanmasından ibaret değildir. Açıklama kapsamında sunulan analizlerde kâr, genel gider, sözleşme giderleri ve teklif tutarı arasındaki uyum da dikkatle kontrol edilmelidir.
Özellikle yapım işleri ihalelerinde, analizlerde kâr ve genel giderin hiç gösterilmemesi veya mevzuatta aranan asgari oranın altında bırakılması, teklifin reddedilmesine yol açabilecek kritik bir hatadır. Hizmet alımlarında ise işin niteliğine göre farklı hesaplama mantıkları bulunduğundan, yapım işlerindeki %10 kuralı ile hizmet alımlarındaki %4 sözleşme ve genel gider kuralı karıştırılmamalıdır.
Aşırı Düşük Savunmasında Kâr ve Genel Gider Neden Önemlidir?
Aşırı düşük teklif açıklamasında amaç, teklif fiyatının ihale konusu işin gerektirdiği maliyetleri karşılayıp karşılamadığını ortaya koymaktır. Bu değerlendirme yapılırken yalnızca malzeme, işçilik, ekipman veya sarf giderlerine bakılmaz; işin yürütülmesi için katlanılması gereken kâr, genel gider ve sözleşme giderleri de dikkate alınır.
Bu nedenle açıklama dosyasında sunulan analizlerin yalnızca “çıplak maliyet” üzerinden kurulması yeterli değildir. Analiz toplamı ile teklif fiyatı arasında tutarlı, denetlenebilir ve mevzuata uygun bir ilişki bulunmalıdır.
Yapım İşlerinde %10 Kâr ve Genel Gider Kuralı
Yapım işleri ihalelerinde aşırı düşük teklif açıklaması bakımından en kritik konulardan biri, analizlerde asgari %10 oranında yüklenici kârı ve genel gider öngörülmesidir.
Bu kuralın temel mantığı şudur: Analizde yer alan işçilik, malzeme, makine, ekipman ve diğer doğrudan maliyetlerin toplamı üzerine kâr ve genel gider payı eklenmelidir. Sunulan analizlerde bu payın hiç öngörülmemesi veya asgari oranın altında bırakılması, açıklamanın mevzuata uygun bulunmaması sonucunu doğurabilir.
%10 Kuralı Nasıl Hesaplanır?
Yapım işleri bakımından hesaplama yapılırken önce kâr ve genel gider hariç analiz girdilerinin toplam tutarı belirlenir. Daha sonra bu tutar üzerine asgari %10 oranında yüklenici kârı ve genel gider payı eklenir.
Örneğin kâr ve genel gider hariç analiz girdileri toplamı 1.000.000 TL ise, bu tutarın üzerine en az 100.000 TL kâr ve genel gider payı öngörülmelidir. Bu durumda analiz toplamının en az 1.100.000 TL seviyesinde olması beklenir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, %10 oranının teklif toplamına değil; kâr ve genel gider hariç analiz girdileri toplamına uygulanmasıdır.
Yapım İşlerinde En Çok Yapılan Hesap Hataları
- Analizde sadece doğrudan maliyetlerin yazılması,
- %10 kâr ve genel gider payının hiç eklenmemesi,
- %10 oranının yanlış tutar üzerinden hesaplanması,
- Analiz toplamı ile teklif edilen birim fiyat arasında uyumsuzluk bulunması,
- Bir analizde kâr ve genel gider eklenirken diğer analizlerde unutulması,
- Yapım işi olmasına rağmen hizmet alımı mantığıyla açıklama yapılması,
- Kâr dahil analiz toplamının teklif fiyatını aşması.
Bu hatalar, açıklamanın aritmetik ve mevzuat yönünden tutarsız olduğu sonucunu doğurabilir.
Hizmet Alımlarında %10 Kuralı Aynen Uygulanır mı?
Hizmet alımı ihalelerinde durum yapım işlerinden farklıdır. Hizmet alımlarında her ihale için otomatik ve genel bir %10 kâr ve genel gider zorunluluğu bulunduğu söylenemez. Bu nedenle hizmet alımlarında işin niteliği, ihale dokümanı, teklif fiyata dahil giderler ve Kamu İhale Genel Tebliği’nin ilgili hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları, personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımları ve malzemeli yemek hizmetleri farklı hesaplama rejimlerine tabidir.
Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerde %4 Kuralı
Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında, yapım işlerindeki %10 kâr ve genel gider kuralı yerine, işçilik birim fiyatları üzerinden hesaplanan %4 oranındaki sözleşme giderleri ve genel giderler dikkate alınır.
Bu %4 oran; ihale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri, Kamu İhale Kurumu payı, noter masrafları ve benzeri sözleşme giderleri ile genel gider niteliğindeki bazı maliyetlerin karşılanmasına yöneliktir.
Bu nedenle personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında yapılacak hesaplamalarda, asgari işçilik maliyeti ve %4 sözleşme/genel gider payı birlikte kontrol edilmelidir.
Personel Çalıştırılmasına Dayalı Olmayan Hizmetlerde Durum
Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımlarında, sözleşme giderleri ve genel giderlerin %4 oranında hesaplanması söz konusu olmayabilir. Bu tür ihalelerde sözleşme giderleri ilgili mevzuatına göre ayrıca hesaplanarak açıklama yapılmalıdır.
Örneğin araç kiralama, bakım-onarım, taşıma, cihaz hizmeti veya karma nitelikli hizmet alımlarında; amortisman, akaryakıt, bakım, sigorta, personel, ekipman ve sözleşme giderlerinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekebilir.
Malzemeli Yemek Hizmetlerinde 0,80 – 0,95 Rasyo Kontrolü
Malzemeli yemek hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük teklif açıklamaları bakımından özel bir oran kontrolü bulunmaktadır. Bu ihalelerde “Ana Girdi Maliyeti + İşçilik Maliyeti” toplamının, toplam teklif tutarına oranı belirli aralıkta olmalıdır.
Bu oran, teklifin yardımcı giderler ve kâr/genel gider alanını nasıl kurguladığını gösterir. Oranın mevzuatta aranan aralığın dışında kalması, açıklamanın reddedilmesine neden olabilir.
Bu nedenle malzemeli yemek hizmetlerinde kâr ve genel gider hesabı, yapım işlerindeki %10 mantığıyla değil; ana girdi, işçilik ve yardımcı gider ayrımı üzerinden değerlendirilmelidir.
Yanlış Oran Kullanımı Neden Risklidir?
Aşırı düşük savunmasında en tehlikeli hatalardan biri, farklı ihale türlerine ait hesaplama mantıklarının birbirine karıştırılmasıdır.
- Yapım işinde %10 kâr ve genel gider payının unutulması,
- Yapım işi analizinde hizmet alımı mantığıyla %4 uygulanması,
- Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmette %4’ün otomatik kabul edilmesi,
- Malzemeli yemek hizmetinde 0,80 – 0,95 rasyo kontrolünün gözden kaçırılması,
- Analiz toplamı ile teklif fiyatı arasında uyumsuzluk bulunması,
- Sözleşme giderlerinin hiç hesaplanmaması.
Bu hatalar, açıklamanın mevzuata uygun bulunmaması ve teklifin reddedilmesi sonucunu doğurabilir.
Aşırı Düşük Savunması Hazırlarken Kontrol Edilmesi Gerekenler
- İhale konusu iş yapım işi mi, hizmet alımı mı?
- Hizmet alımı ise personel çalıştırılmasına dayalı mı?
- Malzemeli yemek hizmeti varsa rasyo hesabı doğru mu?
- Yapım işi analizlerinde %10 kâr ve genel gider payı eklendi mi?
- Personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerde %4 sözleşme ve genel gider payı doğru hesaplandı mı?
- Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmetlerde sözleşme giderleri ilgili mevzuata göre hesaplandı mı?
- Analiz toplamları teklif edilen birim fiyatlarla uyumlu mu?
- Yuvarlama farkları ve aritmetik hatalar kontrol edildi mi?
- Açıklama istenen ve istenmeyen girdiler doğru ayrıştırıldı mı?
SİMDATA Notu
Aşırı düşük savunması, yalnızca belge sunma süreci değildir. Her ihale türü için doğru hesaplama rejiminin belirlenmesi, kâr ve genel giderlerin doğru kurgulanması ve analizlerin teklif fiyatı ile uyumlu hale getirilmesi gerekir.
SİMDATA olarak; yapım işlerindeki %10 kâr ve genel gider kuralından, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerdeki %4 sözleşme ve genel gider hesabına, malzemeli yemek hizmetlerindeki 0,80 – 0,95 rasyo kontrolüne kadar aşırı düşük savunma dosyalarını mevzuata uygun şekilde hazırlıyor ve kontrol ediyoruz.
