Ek fiyat farkı ve artırımlı fiyat farkı, kamu ihale sözleşmelerinde ekonomik dalgalanmalar, maliyet artışları ve enflasyonist etkiler nedeniyle yüklenicilerin sözleşme döneminde karşılaştığı maliyet değişikliklerini belirli şartlar altında dengelemeye yönelik özel uygulamalardır.
Kamu ihale sözleşmelerinde fiyat farkı uygulamasının temel amacı, yüklenicinin sözleşme süresince öngörülemeyen maliyet artışları karşısında korunması ve kamu hizmetinin aksamadan yürütülmesidir. Ancak ek fiyat farkı ve artırımlı fiyat farkı, normal fiyat farkı uygulamasından farklı olarak belirli geçici kanuni düzenlemelere ve sınırlı dönemlere bağlıdır.
Not: Bu yazı, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun geçici 5 ve geçici 6 hükümleri kapsamında gündeme gelen ek fiyat farkı ve artırımlı fiyat farkı uygulamalarını açıklayan bilgi notudur. Her somut sözleşmede ihale tarihi, sözleşme tarihi, işin devam durumu, fiyat farkı hükmü, başvuru süresi ve ilgili uygulama esasları ayrıca kontrol edilmelidir.
Kamu İhalelerinde Neden Fiyat Farkı Uygulanır?
Kamu ihale sözleşmelerinde fiyat farkı uygulaması, sözleşme süresi içinde maliyetlerde meydana gelen değişikliklerin belirli formüllerle sözleşme bedeline yansıtılmasını sağlar.
Özellikle uzun süreli mal alımı, hizmet alımı ve yapım işi sözleşmelerinde, teklif tarihi ile işin gerçekleştiği dönem arasında önemli maliyet farkları oluşabilir. Fiyat farkı hükümleri, bu farkların sözleşme ve mevzuat çerçevesinde hesaplanmasına imkân verir.
Normal Fiyat Farkı, Ek Fiyat Farkı ve Artırımlı Fiyat Farkı Arasındaki Fark
Bu üç kavram birbirine yakın görünse de aynı şeyi ifade etmez:
- Normal fiyat farkı: Sözleşmede ve ihale dokümanında fiyat farkı hesaplanacağı öngörülen işlerde, ilgili fiyat farkı esaslarına göre hesaplanan düzenli fiyat farkıdır.
- Ek fiyat farkı: Geçici kanuni düzenlemelerle belirli dönemlerde gerçekleştirilen iş kısımları için, şartları sağlayan yüklenicilere ayrıca hesaplanabilen fiyat farkıdır.
- Artırımlı fiyat farkı: Sözleşmesine göre fiyat farkı hesaplanan bazı işlerde, belirli dönemlerde fiyat farkının artırımlı uygulanmasını sağlayan özel düzenlemedir.
Ek Fiyat Farkı Nedir?
Ek fiyat farkı, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na eklenen geçici düzenlemeler kapsamında, belirli tarihler arasında gerçekleştirilen iş kısımları için yükleniciye ilave ödeme yapılmasını sağlayan özel bir fiyat farkı uygulamasıdır.
Ek fiyat farkı, her sözleşme için otomatik ve sınırsız şekilde uygulanmaz. İhale tarihi, sözleşmenin devam durumu, işin hangi dönemde gerçekleştirildiği, sözleşmenin Türk lirası üzerinden yapılıp yapılmadığı ve yüklenicinin süresinde başvuru yapıp yapmadığı birlikte değerlendirilir.
Artırımlı Fiyat Farkı Nedir?
Artırımlı fiyat farkı, belirli sözleşmelerde zaten hesaplanan fiyat farkının, geçici düzenlemelerde öngörülen oran veya katsayılar üzerinden artırılarak uygulanmasıdır.
Artırımlı fiyat farkında esas olan, sözleşmenin ve ihale dokümanının fiyat farkı hesabına ilişkin hüküm içerip içermediği, işin kapsamı ve ilgili dönemde yapılan imalat veya hizmet tutarlarıdır.
4735 Sayılı Kanun Geçici 5 Kapsamında Ek Fiyat Farkı
4735 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesi kapsamında ek fiyat farkı uygulaması, 2021 yılının ikinci yarısında yaşanan maliyet artışlarına yönelik özel bir düzenleme olarak gündeme gelmiştir.
Bu kapsamda genel çerçeve şu şekilde özetlenebilir:
- İşin 1/12/2021 tarihinden önce ihale edilmiş olması gerekir.
- Sözleşmenin Türk lirası üzerinden yapılmış olması gerekir.
- Sözleşmenin geçici 5. maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla devam ediyor olması veya belirli şartlarla kabul/geçici kabul aşamasında bulunması gerekir.
- Ek fiyat farkı, 1/7/2021 – 31/12/2021 tarihleri arasında gerçekleştirilen kısımlar için hesaplanır.
- Yüklenicinin süresi içinde idareye yazılı başvuru yapması gerekir.
1. Ek Fiyat Farkı Hangi Dönemi Kapsar?
Uygulamada “1. ek fiyat farkı” olarak ifade edilen dönem, genel olarak 1/7/2021 – 31/12/2021 tarihleri arasında gerçekleştirilen iş kısımlarını ifade eder.
Bu dönemde gerçekleştirilen imalat, hizmet veya teslimlere ilişkin ek fiyat farkı hesabı yapılabilmesi için sözleşmenin geçici 5 kapsamına girip girmediği mutlaka kontrol edilmelidir.
1. Ek Fiyat Farkı İçin Temel Şartlar
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| İhale tarihi | İşin 1/12/2021 tarihinden önce ihale edilmiş olması gerekir. |
| Sözleşmenin durumu | Sözleşmenin ilgili düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla devam ediyor olması veya mevzuatta öngörülen kapsamda bulunması gerekir. |
| Gerçekleşme dönemi | 1/7/2021 – 31/12/2021 tarihleri arasında gerçekleştirilen kısımlar dikkate alınır. |
| Başvuru | Yüklenicinin süresi içinde idareye yazılı başvuru yapması gerekir. |
1. Ek Fiyat Farkı Nasıl Hesaplanır?
1. ek fiyat farkı hesabında temel yaklaşım, ilgili dönemde gerçekleştirilen tutarın belirli katsayı ve endeks değişimiyle çarpılmasıdır.
Formül: Fe = An × E × (Pn – 1)
| Sembol | Anlamı |
|---|---|
| Fe | Ek fiyat farkı tutarı |
| An | İlgili aya ait hakediş veya fatura tutarı |
| E | Sözleşmenin fiyat farkı düzenine göre uygulanacak katsayı |
| Pn | Güncel endeksin temel endekse oranı |
Burada Pn = Gn / Go olarak hesaplanır. Gn güncel endeksi, Go ise temel endeksi ifade eder. Temel endeksin hangi ay esas alınarak belirleneceği ihale tarihine ve ilgili düzenlemeye göre değişebilir.
E Katsayısı Nasıl Belirlenir?
Ek fiyat farkı hesabında uygulanacak E katsayısı, sözleşmede fiyat farkı hesaplanıp hesaplanmayacağına ve fiyat farkının hangi yönteme göre hesaplandığına göre değişebilir.
| Sözleşme Durumu | E Katsayısı |
|---|---|
| Sözleşmesinde fiyat farkı olmayan işler | 0,56 |
| Genel endekse göre fiyat farkı hesaplanan işler | 0,41 |
| Ağırlık oranlarına göre fiyat farkı hesaplanan işler | 0,33 |
Geçici 6 Kapsamında Ek Fiyat Farkı ve Artırımlı Fiyat Farkı
4735 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesi, 2022 yılı ve devamındaki ekonomik koşullar nedeniyle ek fiyat farkı, artırımlı fiyat farkı, süre uzatımı ve bazı sözleşme uygulamalarına ilişkin özel düzenlemeler getirmiştir.
Bu kapsamda genel olarak, 1/4/2022 tarihinden önce ihale edilen ve 15/4/2022 tarihi itibarıyla devam eden Türk lirası üzerinden yapılmış mal alımı, hizmet alımı ve yapım işi sözleşmeleri bakımından değerlendirme yapılır.
2. Ek Fiyat Farkı Hangi Dönemi Kapsar?
Uygulamada “2. ek fiyat farkı” olarak ifade edilen dönem, genel olarak 1/1/2022 – 31/3/2022 tarihleri arasında gerçekleştirilen iş kısımlarını ifade eder.
Bu döneme ilişkin hesaplama yapılabilmesi için sözleşmenin geçici 6 kapsamına girip girmediği ve ilgili uygulama esaslarında aranan şartların sağlanıp sağlanmadığı kontrol edilmelidir.
Artırımlı Fiyat Farkı Hangi Dönemi Kapsar?
Artırımlı fiyat farkı uygulaması, genel olarak 1/1/2022 – 31/12/2023 tarihleri arasında gerçekleştirilen kısımlar bakımından gündeme gelir.
Ancak her sözleşmede artırımlı fiyat farkı uygulanacağı varsayılmamalıdır. Sözleşmede fiyat farkı hükmünün bulunup bulunmadığı, işin türü, ihale tarihi, kabul durumu ve uygulama esaslarında sayılan istisnalar birlikte değerlendirilmelidir.
Başvuru Süresi Neden Önemlidir?
Ek fiyat farkı uygulamalarında yüklenicinin idareye süresi içinde yazılı başvuru yapması kritik öneme sahiptir. Başvuru şartının bulunduğu hallerde sürenin kaçırılması, ek fiyat farkı talebinin reddedilmesi sonucunu doğurabilir.
Bu nedenle yüklenicilerin yalnızca hesaplama yapması yeterli değildir; başvuru tarihi, başvuru dilekçesi, hakediş dönemleri, fatura veya imalat tutarları ve dayanak belgeler birlikte hazırlanmalıdır.
Ek Fiyat Farkı Hesabında Endeks Kullanımı
Ek fiyat farkı hesabında en çok hata yapılan konulardan biri endeks seçimidir. Güncel endeks, temel endeks, ihale tarihi, uygulama ayı ve işin türü doğru belirlenmeden yapılan hesaplama hatalı sonuca ulaşabilir.
Endeks seçimi yapılırken şu hususlar kontrol edilmelidir:
- İhalenin hangi tarihte yapıldığı,
- İşin hangi ayda gerçekleştirildiği,
- Sözleşmede fiyat farkı hükmü bulunup bulunmadığı,
- Genel endeks mi ağırlık oranlı endeks mi kullanıldığı,
- Mal alımı, hizmet alımı veya yapım işi ayrımı,
- Hakediş veya fatura dönemlerinin doğru ayrıştırılıp ayrıştırılmadığı.
Yükleniciler İçin Kontrol Listesi
- Sözleşme 4735 geçici 5 veya geçici 6 kapsamına giriyor mu?
- İhale tarihi ilgili düzenlemedeki tarih şartını sağlıyor mu?
- Sözleşme Türk lirası üzerinden mi düzenlendi?
- İş ilgili tarihte devam ediyor muydu?
- Hangi dönem için ek fiyat farkı veya artırımlı fiyat farkı isteniyor?
- Başvuru süresi içinde yazılı başvuru yapıldı mı?
- Hakediş, fatura ve gerçekleşme tutarları doğru ayrıştırıldı mı?
- Güncel endeks ve temel endeks doğru seçildi mi?
- E katsayısı sözleşmenin fiyat farkı düzenine göre belirlendi mi?
- Hesaplama sonucunda idareye sunulacak teknik tablo hazırlandı mı?
İdareler İçin Kontrol Listesi
- Yüklenicinin başvurusu süresinde mi?
- Sözleşme ilgili geçici madde kapsamına giriyor mu?
- İşin devam ve kabul durumu doğru değerlendirildi mi?
- Hesaplanan tutarlar yalnızca kapsamdaki dönemlere mi ilişkin?
- Fatura veya hakediş tutarları dönemsel olarak ayrıştırıldı mı?
- Endeks ve katsayı seçimi mevzuata uygun mu?
- Ödeme yapılacak tutar için yeterli dayanak belge var mı?
- Hesaplama, ödeme ve muhasebe kayıtları denetime uygun mu?
Sık Yapılan Hatalar
- Geçici 5 ve geçici 6 kapsamını birbirine karıştırmak,
- 4735 yerine yanlışlıkla 4734 geçici madde gibi değerlendirme yapmak,
- Başvuru süresini kaçırmak,
- Hakediş veya fatura dönemlerini yanlış ayırmak,
- Güncel endeks ve temel endeksi hatalı seçmek,
- Sözleşmesinde fiyat farkı olan ve olmayan işleri aynı katsayıyla hesaplamak,
- Artırımlı fiyat farkını her sözleşmede otomatik uygulanacak gibi görmek,
- Kapsam dışı hizmetlerde artırımlı fiyat farkı hesaplamak,
- Hesaplama tablosu ile başvuru dilekçesini uyumlu hazırlamamak.
SİMDATA Notu
Ek fiyat farkı ve artırımlı fiyat farkı hesaplamalarında yalnızca formülü bilmek yeterli değildir. Önce sözleşmenin ilgili geçici madde kapsamına girip girmediği tespit edilmeli; ardından dönem, endeks, katsayı, hakediş ve başvuru şartları birlikte değerlendirilmelidir.
Yanlış dönem, yanlış endeks veya hatalı katsayı kullanımı hem yüklenici açısından hak kaybına hem de idare açısından hatalı ödeme ve denetim riskine neden olabilir.
